Pelgrimage naar Maastricht – Een Olfactorische Verkenning van de Heiligdomsvaart
Pelgrimage naar Maastricht in het Maastricht Museum biedt bezoekers een unieke zintuiglijke ervaring van de pelgrimstocht en de 56e Heiligdomsvaart Maastricht (12–22 juni 2025). Het zevenjaarlijkse evenement, geworteld in eeuwenlange devotie rond de relieken van Sint Servaas, vormt het uitgangspunt voor deze tijdelijke tentoonstelling, waarin geur een volwaardige rol speelt in het verhaal van pelgrimage en religieus erfgoed.
Onderzoek als Basis voor de Olfactorische Reis
Bij het ontwikkelen van het olfactorisch narratief stond het verdiepen in de ervaring van de laat-middeleeuwse pelgrim centraal. Het onderzoek richtte zich op wetenschappelijke publicaties over pelgrimage, middeleeuwse rituelen en de historische context van Maastricht en Limburg. Deze studies boden inzicht in de routes, fysieke omstandigheden en zintuiglijke ervaringen van pelgrims.
Op basis van deze literatuur zijn momenten geselecteerd die typerend waren voor de pelgrimage: de geuren van het landschap, rituelen en zintuiglijke ervaringen in laat-middeleeuwse kerken, voedsel en brood, en de historische praktijk van kruiden om onaangename geuren te neutraliseren. Zo ontstond een narratief waarin geur het mogelijk maakt om de reis van de pelgrim te beleven en de historische context tastbaar te maken.
Concept & Smellscapes
Het olfactorisch narratief is opgebouwd uit vier smellscapes, elk verbonden met een sleutelmoment in de pelgrimstocht:
- De Reis Begint — De geur van natte aarde, gras en brandend houtvuur roept de fysieke tocht door het Limburgse landschap op.
- Het Delen van Brood — Geuren van brood en hostie symboliseren broederschap, troost en verbondenheid, en brengen de rituelen van pelgrims tastbaar dichterbij.
- Communicatie met de Goden — Subtiele aroma’s van brandende kaarsen, wierook & mirre en koude, granieten kerkvloer situeren de bezoeker in de gewijde ruimte van middeleeuwse kerken.
- Kwalijke dampen & Beschermkruiden —De stank van kerklijken in de middeleeuwse kerken wordt gepresenteerd in een geurbox met klep. Boven de box hangen bundeltjes lavendel, rozemarijn en salie, die de historische praktijk van beschermkruiden laat ervaren.
Elke smellscape is zorgvuldig geplaatst in de tentoonstellingsruimte, zodat de geuren samen met objecten en contextuele teksten een samenhangende en gelaagde beleving creëren. Voor het smellscape Communicatie met de Goden is een object gemaakt dat onzichtbaar geplaatst is op een van de vitrines aan de ingang van de zaal.
Pelgrimage naar Maastricht nodigt uit tot een zintuiglijke ontmoeting met de Heiligdomsvaart. De speciaal voor deze tentoonstelling ontwikkelde smellscapes openen een olfactorisch perspectief op de reis van de laat-middeleeuwse pelgrim en voegen een betekenisvolle dimensie toe aan het museale verhaal. Door geur als narratief medium in te zetten ontstaat een inclusieve ervaring, waarin erfgoed niet alleen wordt bekeken, maar persoonlijk ervaren en doorvoeld kan worden.
Hoofdconservator: Astrid Smeets-Verwey
Projectcoördinator: Marthe Donders
Bij: Maastricht Museum, Maastricht
